Certyfikacja produkcji i przetwórstwa w rolnictwie ekologicznym

Drukuj (plik .pdf)

PRZETWÓRSTWO I HANDEL W ROLNICTWIE EKOLOGICZNYM

wg regulacji prawnej określonej w rozporządzeniach: Rady WE nr 834/2007 oraz Komisji WE nr 889/2008



Rolnictwo ekologiczne oznacza nie tylko produkcję bez agrochemii, bez manipulacji genetycznych (GMO), z zachowaniem dobrostanu zwierząt oraz różnorodności biologicznej”, ale obejmuje cały łańcuch produkcji od pola i obory – po przygotowanie produktu do sprzedaży. Wszystkie ogniwa tego łańcucha: wytwarzanie, przetwarzanie, konfekcjonowanie, magazynowanie, import, odsprzedaż, łącznie z ewentualnym podwykonawstwem, podlegają kontrolom obowiązującym w rolnictwie ekologicznym. Celem tego systemu jest zagwarantowanie autentyczności produktów, których handlowe oznakowanie wskazuje na pochodzenie z rolnictwa ekologicznego.

Podstawy prawne

W Unii Europejskiej ekologiczna produkcja żywności jest od 1993 r. (słynne rozporządzenie 2092/91), objęta Wspólnotową regulacją prawną. Od 1.01.2009 składają się na nią dwa nowe rozporządzenia: podstawowe ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 834/2007 oraz wdrażające je ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) nr 889/2008 z 5 września 2008 r.

Unijna regulacja jednoznacznie określa zasady przetwarzania surowców z rolnictwa ekologicznego w produkty handlowe oraz zasady ich znakowania, z odniesieniem do rolnictwa ekologicznego. Stosowane w UE określenia bio, eko, organiczny – to synonimy, odnoszące się nie do właściwości produktów, lecz do ich pochodzenia ze szczególnego systemu produkcji, jakim jest rolnictwo ekologiczne.

Prawne wymogi dotyczące ekologicznej produkcji żywności w Unii Europejskiej, obowiązują w całości i bezpośrednio każdy podmiot, podejmujący działalność w tym sektorze, w celu wprowadzania do obrotu eko-produktów.

Zakresy działalności: przetwórstwo, konfekcjonowanie, handel

Wspólnotowa regulacja prawna ujmuje przetwórstwo (przerób technologiczny)oraz konfekcjonowanie (porcjowanie, zamykanie opakowań i ich znakowanie) jako jedną kategorię: przygotowanie produktów do obrotu.

Do kategorii „przygotowanie” należy także zmiana oznakowania, nawet jeśli sprowadza się to do umieszczania na oryginalnym detalicznym opakowaniu dodatkowej etykiety, w urzędowym języku kraju dystrybucji.

W tej kategorii mieści się także handel hurtowy i dystrybucja czyli zakup eko-produktów w celu odprzedaży, bez zmiany ich rodzaju i oznakowania (zmienia się jedynie podmiot sprzedający eko-produkt kolejnemu nabywcy).

Z obowiązku kontroli zwolnione są punkty sprzedaży detalicznej, sprzedające opakowane i oznakowane eko-produkty konsumentom bezpośrednim.

Wymóg wyodrębnienia eko-produkcji

Postępowanie z produktami rolnictwa ekologicznego musi, na każdym etapie, zapobiegać ich zmieszaniu z produktami nie spełniającymi takich wymogów, określanymi jako konwencjonalne. Podmioty prowadzące działalność konwencjonalną mogą prowadzić równoległą produkcję ekologiczną pod warunkiem ich rozgraniczenia: albo przestrzennego (osobne linie technologiczne lub odrębne obiekty produkcyjne), albo czasowego (prowadzenie produkcji ekologicznej i konwencjonalnej w różnych terminach). W drugim przypadku, urządzenia i maszyny wykorzystywane w obu typach działalności muszą być każdorazowo oczyszczone przed przetwarzaniem produktów rolnictwa ekologicznego i musi to być udokumentowane w rejestrach czyszczenia.

Oba rodzaje produktów mogą być przechowywane i transportowane w tej samej jednostce tylko wtedy, gdy są fizycznie rozdzielone i odpowiednio oznakowane.

Surowce, czyli składniki pochodzenia roślinnego

Surowce wchodzące w skład eko-produktów muszą mieć pokrycie w aktualnych certyfikatach zgodności z wymogami rolnictwa ekologicznego, wystawionych przez jednostki certyfikujące, zatwierdzone w państwach członkowskich UE.

Rozporządzenie unijne dopuszcza ograniczony udział surowców z rolnictwa konwencjonalnego, ale wyłącznie z prawnie zatwierdzonego wykazu składników (załącznik IX do rozporządzenia 889/2008), których brakuje na rynku w jakości eko-rolniczej. Ten ograniczony udział wpływa na sposób znakowania: produkty zawierające do 5% dozwolonych składników konwencjonalnych mogą być znakowane jako bio, eko, organiczny, podczas gdy zawierające ich więcej niż 5% - mogą o surowcach ekologicznych wzmiankować jedynie w składzie surowcowym, ale nie mogą być znakowane jako produkty ekologiczne.

Technologie przetwórstwa

W przetwórstwie produktów rolnictwa ekologicznego stosowane są prawie wszystkie klasyczne technologie przerobu, czyli metody mechaniczne, termiczne i fermentacyjne. Z tego względu nie można mówić o „przetwórstwie ekologicznym”, ale o eko-rolniczym, gdyż wyróżnikiem są surowce z rolnictwa ekologicznego, a nie technologie przetwórstwa.

Wykluczone w eko-rolniczym przetwórstwie są jedynie następujące metody:

  • napromienianie produktów promieniami jonizującymi
  • stosowanie organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) i ich pochodnych
  • chemiczna obróbka produktów żywnościowych
  • tworzenie produktów żywnościowych z izolowanych składników żywności

Substancje dodatkowe

W przetwórstwie eko-rolniczym jako dodatki technologiczne dozwolone są niektóre substancje otrzymywane w procesach fizycznych i fermentacyjnych. Substancje dodatkowe mogą być stosowane w przetwórstwie eko-rolniczym tylko wtedy, gdy są wymienione w załączniku VIII do rozporządzenia 889/2008.

Niedozwolone są następujące grupy substancji dodatkowych: sztuczne barwniki, konserwanty, przeciwutleniacze, antybiotyki, sztuczne substancje słodzące, substancje wzmacniające smak i zapach, substancje wybielające, rozpuszczalniki ekstrakcyjne i in. substancje pochodzące z syntezy chemicznej.

Składowanie produktów

Surowce i produkty rolnictwa ekologicznego muszą być fizycznie rozdzielone od konwencjonalnych oraz odpowiednio oznakowane, by wykluczyć możliwość ich zmieszania. Każda jednostka opakowania musi być zamknięta oraz oznakowana w sposób umożliwiający identyfikację towaru.

Jeśli surowce są składowane luzem (nie w oznakowanych opakowaniach jednostkowych), wydzielone pomieszczenia składowe muszą być oznakowane stosowną tabliczką.

Transport

Transport produktów rolnictwa ekologicznego może odbywać się wyłącznie w zamkniętych i oznakowanych opakowaniach lub jednostkach transportowych i musi im towarzyszyć dokumentacja identyfikująca nadawcę i jego jednostkę certyfikującą, odbiorcę i status towaru. Dotyczy to surowców, półproduktów oraz produktów gotowych.

Przewóz eko-produktów między dwoma podmiotami podlegającymi kontroli eko-rolniczej, może odbywać się luzem, o ile ładunkowi towarzyszy dokument przewozowy identyfikujący nadawcę, odbiorcę i towar oraz pod warunkiem, że oba podmioty prowadzą ewidencję partii transportowych.

Opakowania

Przepisy eko-rolnicze pozostawiają swobodę wyboru materiałów opakowaniowych spośród dopuszczonych do kontaktu z danym rodzajem produktów.

Opakowania przyjmowanych i zbywanych eko-produktów muszą być zamykane w taki sposób, że ich naruszenie pozostawia widoczny ślad, sygnalizujący, że dokonano otwarcia i udostępnienia zawartości.

Znakowanie

Znakowanie produktów, także eko-rolniczych, musi przede wszystkim spełniać ogólne wymogi ustawodawstwa krajowego, dotyczące danej grupy produktów.

Eko-rolnicze pochodzenie produktów może być prezentowane poprzez stosowanie słownych symboli bio, eko, organic, rozpoznawalnych na rynkach międzynarodowych. Od 1 lipca 2010 r. wszystkich dostawców eko-produktów w opakowaniach detalicznych obowiązuje nowe logo UE (choć dotychczasowe etykiety i opakowania z nadrukiem mogą być stosowane do 1 lipca 2012 r.) Obowiązek znakowania nowym logo nie obejmuje produktów w opakowaniach hurtowych oraz eko-produktów importowanych z krajów trzecich, ale można je stosować dobrowolnie.

Eko-rolnicze oznakowanie produktu wiąże się z podaniem następujących informacji:

  • nazwa produktu z odniesieniem eko-rolniczym
  • nazwa i adres podmiotu, który wprowadza produkt do obrotu
  • numer identyfikacyjny jednostki kontrolującej podmiot dokonujący ostatniej czynności przygotowującej produkt do obrotu (etykietowanie)
  • pochodzenie surowców danego produktu, w formie: „rolnictwo UE”, „rolnictwo spoza UE”, bądź obie adnotacje

W znakowaniu eko-rolniczym identyfikowany jest podmiot odpowiedzialny za wprowadzanie określonego produktu do obrotu handlowego. Wcześniejsze etapy i podmioty je realizujące oraz certyfikujące są identyfikowalne poprzez dokumentację składaną nabywcy przez poprzednie ogniwo łańcucha produkcji.

Symbole eko-rolnicze mogą zostać wykorzystane jako informacja handlowa tylko wtedy, gdy co najmniej 95% składników produktu złożonego to produkty rolnictwa ekologicznego. Pozostałe 5% składników może znaleźć się w eko-produkcie, jeśli są wymienione na liście załącznika IX (do  rozporządzenia 889/2008). W eko-produkcie „ponad 95%” mogą być zastosowane wyłącznie te substancje dodatkowe, które są wymienione w załączniku VIII do rozporządzenia 889/2008. I tylko w takim przypadku możliwe jest umieszczenie unijnego logo na opakowaniu produktu.

Jeśli mniej niż 95% rolniczych składników produktu jest pochodzenia eko-rolniczego, odnośne powołanie na rolnictwo ekologiczne może zostać zamieszczone wyłącznie w składzie surowcowym, z adnotacją „x% składników z rolnictwa ekologicznego”. Stosowanie logo UE w przypadku produktów „poniżej 95%” jest niedozwolone.

Surowce z gospodarstw przestawiających się na rolnictwo ekologiczne mogą być wykorzystywane wyłącznie w przetwórstwie produktów jednoskładnikowych i musi im towarzyszyć adnotacja ”produkt z okresu konwersji na rolnictwo ekologiczne”. Stosowanie unijnego logo w przypadku produktów „z konwersji” jest niedozwolone.

Każda jednostka opakowania produktów rolnictwa ekologicznego musi być oznakowana eko-rolniczą informacją. Także dokumenty handlowe (faktury, rachunki, paragony, listy przewozowe, umowy kupna-sprzedaży, etc.) muszą wzmiankować eko-rolniczy status produktu, by jego nabywca mógł go udokumentować swojej jednostce certyfikującej. Brak stosownego oznakowania skutkuje traktowaniem produktu jako konwencjonalny.

W przypadku wytwarzania przez dany podmiot równolegle produktów eko-rolniczych i konwencjonalnych, etykiety odnośnych produktów powinny wyraźnie różnić się od siebie (szatą graficzną, kształtem, wielkością, etc.). Etykiety, nadruki i inne formy oznakowania produktów eko-rolniczych wymagają zatwierdzenia przez jednostkę certyfikującą przed zleceniem ich realizacji.

Dokumentacja przedsięwzięcia

Podmioty zajmujące się przygotowaniem do obrotu (przetwórstwo, konfekcjonowanie, handel, dodatkowe etykietowanie) produktów rolnictwa ekologicznego są obowiązane dokumentować ich przepływ na wszystkich etapach procesu produkcyjnego. Dokumentowanie musi umożliwiać identyfikację wstecz, aż do dostawców surowców.

Podejmując przetwarzanie produktów rolnictwa ekologicznego należy sporządzić następujące dokumenty:

  • Opis przedsięwzięcia (zazwyczaj na formularzu otrzymanym od jednostki certyfikującej) ze szczególnym uwzględnieniem rozdziału części ekologicznej od konwencjonalnej
  • Lista produktów zgłaszanych do certyfikacji
  • Receptury (skład surowcowy + udział surowców w produkcie gotowym)
  • Lista planowanych dostawców surowców z rolnictwa ekologicznego
  • Kopie certyfikatów dostawców (z ewentualnymi załącznikami produktowymi)
  • Kopie wszystkich dokumentów (wzory) odnotowujących przepływ surowców eko-rolniczych (przebieg procesu od zakupu surowców do sprzedaży produktów)
  • Raporty produkcyjne (dokumentacja wytwarzanych partii produktów) i inne rejestry prowadzone w zakładzie
  • Projekty etykiet produktów zgłaszanych do certyfikacji

Od momentu rozpoczęcia eko-produkcji należy prowadzić ewidencję, umożliwiającą przeprowadzenie w dowolnym momencie bilansu surowce – produkty:

  • Stan zapasów surowców
  • Rejestry zakupów poszczególnych surowców ze wskazaniem poszczególnych dostawców
  • Ewidencja wyprodukowanych asortymentów
  • Ewidencja sprzedaży
  • Stan bieżących zapasów magazynowych surowców i produktów

Aby móc wyodrębnić asortymenty ekologiczne spośród pozostałych produktów, konieczne jest ich odpowiednie oznakowanie, nie tylko fizyczne w magazynie i podczas produkcji, ale także w dokumentach handlowych.


Wymogi prawne regulujące ekologiczną produkcję w Unii Europejskiej są ustanowione w rozporządzeniach, obowiązujących w całości i bezpośrednio w każdym państwie członkowskim UE. Są to:

  • podstawowe ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 834/2007 z 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 
  • wykonawcze ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) nr 889/2008 z 5 września 2008 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli.

System organizacyjny rolnictwa ekologicznego w Polsce reguluje ustawa z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz.U. nr 116 poz. 975).

Uwaga: akty prawne obowiązują w ich zaktualizowanych brzmieniach.

Wszystkie akty prawne dotyczące rolnictwa ekologicznego są dostępne na stronie www.minrol.gov.pl


Fragmenty rozporządzenia nr 834/2007 dotyczące przetwarzania produktów rolnictwa ekologicznego:

  • Artykuł   6: Szczegółowe zasady dotyczące przetwarzania żywności ekologicznej
  • Artykuł   9: Zakaz stosowania GMO
  • Artykuł 10: Zakaz stosowania promieniowania jonizującego
  • Artykuł 19: Ogólne zasady produkcji żywności przetworzonej
  • Artykuł 20: Ogólne zasady produkcji drożdży ekologicznych
  • Artykuł 21: Kryteria dla niektórych produktów i substancji w przetwórstwie
  • Artykuł 22: Odstępstwa od zasad produkcji
  • Artykuł 24: Obowiązkowe oznaczenia
  • Artykuł 25: Wspólnotowe logo produkcji ekologicznej

Fragmenty rozporządzenia nr 889/2008 dotyczące przetwarzania produktów rolnictwa ekologicznego:

  • Artykuł 26: Zasady produkcji przetworzonej paszy i żywności
  • Artykuł 27: Użycie niektórych produktów i substancji w przetwórstwie żywności
  • Artykuł 28: Użycie niektórych składników nieekologicznych pochodzenia rolniczego w przetwórstwie żywności
  • Artykuł 29: Dopuszczenie nieekologicznych składników żywności pochodzenia rolniczego przez państwo członkowskie
  • Artykuł 31: Pakowanie produktów i ich transport do innych podmiotów gospodarczych lub jednostek
  • Artykuł 33: Przyjmowanie produktów od innych jednostek i innych podmiotów gospodarczych
  • Artykuł 35: Składowanie produktów
  • Artykuł 80: Zasady kontroli

Copyright © 2012 AGRO BIO TEST